Kao nastavak prethodne objave o razgraničenju sa Italijom, evo osvrta na status Rijeke, i položaja Južnih Slovena. Naime, po Rapalskom ugovoru Rijeka nije pripala Italiji, već je imala da postane slobodan grad, nezavisna država.

Ali Rijeka nije nikad dostigla taj nezavisni položaj, jer joj pesnik-avanturst D’Anuncio sa svojim italijanskim vojnicima bio silom nametnuo svoju vlast. Kad je, poglavar Riječke državice Zanela hteo da svojom policijom izbaci D’Anuncija iz Rijeke, italijanska ratna lađa usidrena u Riječkoj luci rasterala je hicima iz topova malu Riječku vojsku. Tako je oružana sila Kraljevine Italije učinila kraj samostalnosti Rijeke i zagospodarila nad gradom kome je italijanska vlada bila garantovala nezavisnost jednim međunarodnim ugovorom.Nasilni karakter italijanske okupacije Rijeke potrajao je do 1924. godine. 25. januara te godine zaključen je u Rimu t.zv ugovor o italijansko-jugoslovenskom prijateljstvu kojim su Nikola Pašić i Momčilo Ninčić priznali Musoliniju neograničeni suverenitet nad Rijekom.

Nakon ovog drugog Rapala nalazilo se sada ukupno oko 650.000 Južnih Slovena / Slovenaca i Hrvata / pod vlašću italijanske države, koja je sve učinila da ih raznarodi. Ni sa jednom drugom narodnom manjinom u Evropi nije postupano tako nasilno kao sa ovim Slovenima u Italiji. Njihov jezik za kratko vreme bio je istisnut iz državnih ureda, sudova, opština, škola pa i iz same crkve. Sa teškim pretnjama pokušavalo se zabraniti njegovu upotrebu i u privatnom životu, zatim, redom su uništavane slovenske i hrvatske prosvetne i privredne ustanove do poslednje; zabranjena je slovenska pesma i svako društveno i zabavno sastajanje Slovena; uskraćena im je i dozvola za izdavanje hrvatskih i slovenskih novina kao i onemogućeno čitanje knjiga na maternjem jeziku; kažnjavano je davanje imena slovenskih krštenih imena slovenskoj deci a silom su nametana italijanska prezimena da bi se od njih napravile Italijani.Sa ovakvim sredstvima svemoguća italijanska vlast i to pre fašizma, htela je da što pre izbriše i poslednji trag Slovenstva u ovim našim krajevima.Po dolasku Musolinija na vlast sistematski su mere upotrebljavane protiv slovenskih rodoljuba, koji nisu hteli da se iznevere svome narodu, i najkruće kazne. Mnogi su bili utamničeni i mučeni pa potom od „Specijalnih tribunala“ osuđeni na robiju ili na smrt.Ovo pravo mučeništvo Južnih Slovena, pod Italijom potrajalo je 25 godina a da se za to vreme protiv toga nasilja nije podigao nijedan italijanski glas, niti iz Italije, niti iz slobodnog inostranstva.